DESOREKA BIPOLARRA

Desoreka bipolarra edo psikosi maniako-depresiboa gizakiarengan izaera desberdinak txandakatzen dituen desoreka da, hots, depresio fasea eta alaitasun fasea. Gaixotasun honen arrazoia garuneko biomolekula batzuen desorekan datza. Gaixoa tristuraren eta alaitasunaren artean dabil beti, gaitz hau ez daukatenek baino askoz modu azpimarratuago batean. Sendabidea botiken bidez egiten da, horregatik, oso garrantzitsua da modu egokian diagnostikatua egotea. Alabaina, medikamentuak ez ezik, tratamendu psikologikoarekin ere lagundu beharra dago.

DEPRESIOA

Depresioa medikuntzan gaixotasun psikiatrikoa da. Era askotako depresioak dauden arren, oro har esan daiteke adoregabezia edo erorialdi-egoera sakona dela, segun eta zein arrazoik sortua izan eta pazientearen egoera pertsonalaren arabera, ordu batzuk nahiz urteak iraun dezakeena. Euskadin, lehen mailako asistentziako medikuaren kontsultatik pasatzen diren 5 pazienteetatik batek depresio-koadroa dauka.


-SINTOMAK:
 
Dena ilun ikusten dugu, ez daukagu ezertarako animorik, eta tristura ulertezin batek jota bezala geratzen gara, gure baitan ixtera eta kanpoarekin harremanak moztera irits gaitezkeelarik. Baita negar egiteko gogo etengabeak, etorkizuna modu pesimista edo ezkorrean ikusten da eta bere burua gutxiesten du.
Normalean emakumeak bulnerableagoak dira depresioaren aurrean oro har gizonezkoek baino harreman sozial gutxiago eduki ohi baitituzte. Gaur egun beste adin-talde bat ere hartzen da kontuan depresioaren diagnostikoa ezartzeko orduan, eta harritzekoa badiruri ere, umeek osatzen dute talde hori.

- TRATAMENDUAK:

Depresioari aurre egiteko diagnostiko egokia ezinbestekoa da, depresioarekin batera ager daitezkeen bestelako sintoma edo egoerak (antsietatea, esaterako) oso kontuan hartu behar direlako.

ESKZOFRENIA

Eskizofrenia gaixotasun psikologiko larria da eta kronikoa, hau da, behin garatu eta bizitza osorako duguna. Batzuetan pertsonak errealitatearekin apurketak dituzte, haluzinazioak, delirioak (sinesmen faltsuak) eta abar.
Eskizofrenia gutxi gorabehera 17 urtetik gora garatzen hasten da.
Sintomak bost taldetan banatzen dira.

• Lehenengo taldean, sintoma positiboak daude. Zoraldiak (delirioak), lilurapenak (haluzinazioak), jokabide aldaketak, eta urduritasuna. Psikosi izena hartzen duten sintomak dira.
• Bigarren taldean, sintoma negatiboak daude. Hala nola: loezina (insomnioa), gose falta etab.
• Hirugarren taldean, adimenarekin lotuta dauden sintomak daude. Bertan honako hauek agertzen dira: arreta, informazioa hartzea eta logika elkarketa deuseztatzea; ikastea galaraztea… Talde honetan dauden sintomak dira ezgaitasun sozial gehien eragiten dutenak.
• Laugarren taldean, sentipenekin lotuta dauden sintomak agertzen dira: haserrekortasuna, kezkatzea, tentsioa, depresioa, etsitzea eta ekintza suizidak.
• Azkenik, bosgarren taldean, sintoma anti-sozialak izaten dira.

-EZAUGARRIAK:

Errealitatearen pertzepzio edo adierazpeneko asalduretan oinarritzen den gaitz mental kroniko batzuei dagokion diagnostikoari deritzo. Alegia, gaitz ezberdinak daude diagnostiko berdinari erantzuten diotenak. Bere ageriko sintomen artean desantolaturiko pentsamenduak, eldarnioak, haluzinazioak eta afektibotasun eta hizkuntza arazoak daude. Honen ondorioz ohikoa izaten da motibazioa behar duten portaerak eta helburu bat dutenak ezin mantentzea, gizarteratzeko behar diren gaitasunen gabezi bat eraginez.

PARKINSON

PARKINSON

Parkinson gaixotasuna nerbio-sistema zentralaren gaixotasun neuroendekatzailea da. Ezin da sendatu, bakarrik arindu daiteke farmakoak edo neurokirurgia erabiliz. Ezin da prebenitu eta denborarekin progresiboa da. Dopamina jariatzen duten neuronen endekapena gertatzen da, mesentzefaloaren oinaldeko gongoiletan, hain zuzen ere, neurona dopaminergikoen %70 "sustancia nigra" eta nukleo estriatuan daude. Dopamina garrantzitsua den neurotransmisorea da mugimendua, ibiltzea eta oreka kontrolatzen dituelako.
Parkinsonaren etiologia ez da ezaguna: genetika, metabolismoa, apoptosia, zelulen oxidazioa, ingurugiroko toxikoak, aintzineko garuneko mikrotraumatismoak etab. parte hartzen dutela uste da.

 Honen diagnostikoa finkatzeko honako ezaugarriak izan behar ditu:

• dardarak atsedenean
• zurruntasun muskularra
• nahitako mugimenduen gutxipena (hipokinesia)
• aurpegi espresioaren eza
• hiperaktibitate kolinergikoa (sialorrea)
• asaldura kognitiboak

EPILEPSIA

EPILELPSIA

Epilepsia krisi epileptikoak edo konbultsioak nozitzeagatik nabarmentzen den gaixotasun kronikoa da.
Krisi epileptiko bat sufritzen duten pertsona guztiak ez dute zertan epilepsia diagnostikaturik eduki. Gutxienez bi krisialditik gora eduki dituztenak hartzen dira epileptikotzat.

-ERAGILEAK:
 Epilepsiak hainbat arrazoi izan ditzake; kasu batzuetan garuneko lesioengatik gertatzen da (traumatismoak, tumoreak...) baina beste kasu askotan ez dago inongo lesiorik, predisposizio genetiko bat soilik.

-TRATAMENDUA:
 Tratamendu egokiarekin posible da krisiak kontrolatzea gaixoen portzentajea handi batean.
Horretako, eragileak saihestu behar ditugu, alde batetik, eta bestetik farmakoak erabili, antiepileptikoak hain zuzen ere.
Halaber, kirurgia ere konponbidea izan daiteke. Osakidetzan, Gurutzetako Ospitalea leku bakarra da hauxe eskaintzen, Neurokirurgiaren zerbitzuan beti ere.

DEMENTZIA

DEMENTZIA

Dementzia burmuineko funtzioaren galera progresiboa da, adinari dagokiona baino handiagoa dena eta gaixotasun batek edo bestelako asaldurek sortua dena. Adineko pertsonek askoz sarriagotan pairatzen badute ere, helduaroko beste fase batzuetan ere ikus daiteke.
Arlo kaltetuenak oroimena, arreta maila, mintzamena eta arazoak konpontzeko gaitasuna dira. Batik bat kasu aurreratuetan desorientazioa ager daiteke, denborari edota lekuari dagokienez, eta bestelako buru-nahasteak, eldarnioak, haluzinazioak eta aztoramena barne.

2 Motakoak daude:

 -KORTKALAK:

• Alzheimerren gaixotasuna.
• Dementzia baskularra (istripu zerebrobaskularrek sortua).
• Lewyren gorputzen dementzia.
• Alkoholismoak eragindakoa (Korsakoffen sindromea eta Wernickeren entzefalopatia).
• Beste batzuk:
  • Picken gaixotasuna.
  • Creutzfeldt-Jakoben gaixotasuna.

 -AZPIKORTIKALAK:
Beste gaixotasun neurologiko batzuk edo bestelakoek sortutakoak:

• Huntingtonen gaixotasuna.
• Parkinsonen gaixotasuna.
• B12 bitaminaren eskasia.
• Azido folikoaren eskasia.
• HIESa.
• Hipotiroidismoa.

ANOREXIA

ANOREXIA:

Anorexia urduria gaixoak janariari uko egin eta gorputzaren autopertzepzioaren distortsioagatik gizentzearen beldur obsesiboa izatea dakarren jate nahaste bat da. Normalean nerabezaroan agertzen da, (14-18 urterekin) baina geroago ere agertu ahal da (20-40 urterekin). Emakumeek gizonek baino gehiagotan pairatzen dute. Egoera honek berezko elikagaien ezak eragiten du eta honen ondorioz gorputzaren ahultasuna. Kasurik larrietan desnutrizioa, ahitzea eta amenorrea garatzen dira.

-SINTOMA FISIKOAK:
 

• Pisu jaitsiera.
• Nekea.
• Ahultasuna.
• Zorabioak.
• Azal lehorra.
• Zurbiltasuna.
• Azalaren koloreko aldaketak, kaltzio urritasuna (osteoporosia sortu dezake) eta beste zenbait substantzien urritasuna( k, Mg...).
• Ile hauskorra edo honen erorketa.
• Zorabioa eta buruko mina.
• Deshidratazioa.
• Nesken kasuan Hilerokoaren irregulartasun edo galera.
• Hipotermia (esku eta oin hotzak).
• Insomnioa.
• Hortzetako alterazioak.
• Idorreria.

 -SINTOMA PSIKOLOGIKOAK:

• Baskulan pisua kontrolatzen dute maiz.
• Urduri egoten dira jatorduetan.
• Bakardadean jatea bilatzen dute.
• Janariari buruz ingurukoekin gezurretan aritzen dira.
• Gehiegizko interesa erakusten dute janari eta dietei buruzko iragarkietaz.
• Janaria dagoen ekitaldi publikoei uko egiten diete.
• Tristura, gogoeza, depresioa, agresibitate eta suminkortasun handiko momentuak izaten dituzte.
• Ordenari buruzko gehiegizko kezka eta aktibitatea gehitzea.
• Ariketa fisikoaren areagotzea.
• Gehiegizko kezka bere itsura fisikoari buruz.
• Inguru sozialarekiko etengabeko isolamendua; familia, lagun eta kideekiko.
• Ikasketekiko gehiegizko arreta.